فناوري اطلاعات (آيتي) IT به مجموعهاي از ابزارها و روشهايي گفته ميشود كه براي توليد، پردازش و عرضهي اطلاعات به كار گرفته ميشود. بنابراين، ميتوان نتيجه گرفت پيشينهي فناوري اطلاعات به اندازه خود اطلاعات است و نقاشيهاي نياكان ما روي ديوار غارها، از نخستين محصولهاي فناوري اطلاعات است.
با پيشرفت روز افزون بشر در سالهاي اخير، هم توليد اطلاعات و هم روشها عرضهي آن تحول چشمگير و رو به رشدي پيدا كرد. فن چاپ، روشهاي نوين برقراري ارتباط از راه دور، از جمله تلگراف، تلفن، دورنگار و تازهترين فناوري عرضهي اطلاعات، يعني اينترنت، جريان اطلاعات را در سراسر جهان به چنان جايگاهي رسانده است كه گويي همه در يك دهكده زندگي ميكنيم.
آري دهكدهي جهاني شكل گرفته است. البته، دهكدهاي كه همهي ساكنان آن در توليد و عرضهي اطلاعات سهم يكساني ندارند و اين قدرتهاي بزرگ جهان هستند كه هم در توليد، هم در پردازش و هم در عرضهي اطلاعات از همه پيشتراند. درنتيجه، همانها هستند كه افكار "هم ولايتيهاي خود" را به سوي هدفهاي مورد نظر خود ساماندهي ميكنند.
سهم ما ايرانيان در توليد و عرضه اطلاعات در اين دهكدهي جهاني چه اندازه است؟ آيا ما نه براي هم ولايتيهاي خود، بلكه براي ساكنان خانهي كوچك خود، اطلاعات كافي توليد و عرضه كردهايم؟ آيا ما براي ساماندهي افكار ، آن هم نه افكار هم ولايتيهاي خود، بلكه ساكنان خانهي كوچك خود، در جهت هدفهاي ملي گامهاي اميد بخشي برداشتهايم؟
متاسفانه در حال حاضر فناوري اطلاعات در ايران نسبت به متوسط سطح دنيا از جايگاه پاييني دارد. اين درحالي است كه ايرانيان از ديرباز در فناوري اطلاعات و ارتباطات پيشتاز بودهاند. داريوش هخامنشي نخستين فردي است كه با گسترش چاپار در مقياس جهاني، شرق و غرب جهان آن زمان را به هم پيوند زد. به نوشتهي هرودوت، تاريخنگار يوناني، چاپارهاي ايران مسير شوش در جنوب غربي ايران تا سارد در ساحل مديترانه را در كمتر از 10 روز طي ميكردند. در واقع شبكه اي كه او از راهها و چاپارها و ايستگاهها و برجهاي علامتدهي بهوجود آورد، بر مفاهيمي استوار بود كه امروزه از آنها در اينترنت استفاده ميشود!
ايرانيان در بنيانگذاري نخستين و بزرگترين كتابخانهها و دانشگاههاي جهان، چه در دورهي باستان و چه در دورهي تمدن اسلامي پيشتاز بودند و اين فرهنگ را به جاهاي ديگر جهان انتقال دادند. ايرانيان در كامل كردن فناوري توليد كاغذ و چاپ و انتقال آن به غرب نيز نقش اساسي داشتند. بدون شك آنان با انتقال عددهاي هندي-عربي و مفاهيمي مانند الگوريتم به غرب، پايهي ابزارها و فناوريهاي پيشرفتهاي مانند رايانه را شكل دادند.
اما در دنياي امروز چه سهمي از فناوري اطلاعات به ايرانيان اختصاص دارد؟ جدول زير درصد استفاده كننده جمعيت كشورهاي مختلف، از جمله كشورهاي منطقهي خاورميانه و ايران، از اينترنت را تا پايان سال 2001 ميلادي نشان مي دهد. اين جدول به صورت نزولي مرتب شده است.
|
1. |
5. |
9. UAE: 17% |
13. Saudi: 2% |
|
2. |
6. |
10. |
14. |
|
3. |
7. |
11. |
15. |
|
4. |
8. |
12. |
16. Azerbijan: 0.15% |
جدول زير مقدار پهناي باند كل اينترنت كشورهاي مهم منطقهي خاور ميانه را تا پايان سال 2001 ميلادي به صورت نزولي نشان مي دهد.
|
1. UAE: 670 Mb/s |
3. |
5. |
|
2. |
4. |
6. |
در پايان سال 2004 ميلادي، ميزان پهناي باند كل كشور ايران حدود 520 مگابيت بر ثانيه بوده است كه از اين ميزان بيش از 100 مگابيت آن بياستفاده و بقيهي آن به صورت مساوي براي استفاده از اينترنت و تلفنهاي اينترنتي تقسيم ميشود. تعداد كاربراني كه بيش از ماهي يكبار از اينترنت استفاده مي كنند، حدود يك ميليون و دويست و پنجاه هزار نفر و تعداد افرادي كه براي دستكم يكبار از اينترنت استفاده كردهاند،حدود چهار ميليون و هشتصد هزار نفر بر آورد شده است .
اما افرادي كه از اينترنت استفاده كردهاند تا چه اندازهاي از آن بهرهي مفيد داشتهاند؟ با توجه به اين كه حجم عمدهي اطلاعات عرضه شده در شبكهي جهاني به زبان انگليسي است و در نظر گرفتن وضعيت آموزش زبان انگليسي در كشور، تا حدودي ميتوان دربارهي ميزان بهرهوري از اين فناوري نوين قضاوت كرد. بيشتر كاربران ايراني از اين اطلاعات نميتوانند چنانكه بايد بهرهبرداري كنند. به عبارت ديگر، ما نهتنها در فراهم كردن ارتباط كاربران با شبكه با ميانگين جهاني فاصلهي زيادي داريم و حتي از كشورهاي منطقهي خود عقب هستيم، در توليد و عرضهي اطلاعات قابل استفاده براي كاربران ايراني مشكل جدي داريم.
چه تعداد از پايگاههاي اينترنتي كه تا كنون در كشور راهاندازي شده است، اطلاعات مفيد و كافي در اختيار كاربران قرار ميدهند؟ كاربر ايراني با مراجعه به اينترنت تا چه ميزان با دانش روز و فرهنگ خودي آشنا ميشود؟ آيا يك دانش آموز دبيرستاني به شرط دسترسي به اينترنت ميتواند از آن به عنوان منبع پژوهش كلاسي بهره گيرد؟ يك معلم كه ميخواهد با شيوههاي نوين آموزش آشنا شود، به شرط دسترسي به اينترنت، ميتواند از آن بهرهي كافي بگيرد؟
آري، ما نه تنها در زمينه دسترسي كاربران به اينترنت مشكل داريم، بلكه در زمينهي توليد اطلاعات به زبان فارسي و سازگار با فرهنگ بومي مشكلي صد چندان داريم. به جز چند پايگاه اينترنتي ايراني كه در زمينه اطلاعرساني بسيار فعالاند و جزيرهي دانش در معرفي آنان خواهد کوشید، بسياري از پايگاهها فقط در حد چند صفحهي اينترنتي خلاصه ميشوند كه اطلاعات اندكي را در خود جاي دادهاند.
سهم ما در توليد اطلاعات آنقدر ناچيز است كه ميتوانيم بگوييم آيتي ايراني به پرندهاي ميماند كه يك بال( يعني اطلاعات) نداردو بال ديگر آن( يعني فناوري) بسيار نحيف و ناكارآمد است. براي آن كه درستي يا نادرستي اين نظر را تا اندازهاي برسي كنيد، پيشنهاد ميكنيم 17 پايگاهي را كه بزرگترين و گستردهترين وزارت كشورمان، وزارت آموزش و پرورش، راهاندازي كرده است، به پايگاه اينترنتي وزرات آموزش و پرورش چند كشور پيشرفته و پايگاه اينترنتي صدا و سيما را با پايگاه اينترنتي شبكهي آموزشي پي.بي.اس مقايسه و نظر خود را درباره ميزان اطلاعاتي كه در آنها عرضه شده است براي ما ارسال كنيد.
پايگاههاي اينترنتي وابسته به وزارت آموزش و پرورش
1. http://www.medu.ir آموزش و پرورش وزارت
2. http://www.neshat.org معاونت تربيت بدني و تندرستي
3. http://www.amoozeshparvaresh.org اداره كل روابط عمومي
4. http://www.iernet.org پژوهشكده تعليم و تربيت
5. http://www.kanoonparvaresh.com كانون پرورش فكري كودكان
6. http://www.oerp.sch.ir سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي
7. http://www.roshd.ir شبكه ملي مدارس ايران
8. http://www.talif.net دفتر تاليف و برنامه ريزي كتب درسي
9. , http://www.tvoccd.sch.ir دفتر تاليف و برنامه ريزي كتب فني و حرفه اي و كاردانش
10. http://www.roshdmag.org دفتر انتشارات كمك آموزشي
11. www.ICT-edu.ir دفتر مديريت طرح توسعه
12. http://www.rici.ac.ir موسسه پژوهش برنامه ريزي درسي و نوآوري هاي آموزشي
13. , http://www.me-etcenter.com كميته ارزيابي نرم افزارهاي آموزشي
15. http://www.nodet.net سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان
16. http://www.madresehpub.sch.ir مربيان سازمان مركزي انجمن اوليا و
17. http://www.chap.sch.ir اداره كل چاپ و توزيع كتاب هاي درسي
www.irib.ir صدا و سيما
پايگاه اينترنتي خارجي
وزارت آموزش و پرورش امريكا http://www.ed.gov/index.jhtml
وزارت آموزش و پرورش انگلستان http://www.standards.dfes.gov.uk
شبكهي آموزشي پيبي.اس. http://www.pbs.org